noodzaak voor ontwikkeling

"Steriel" water

Met de huidige moderne filtratie-mogelijkheden als trommelfilters neemt ook de roep van hobbyisten weer toe dat "steriel water" niet goed zou zijn voor onze koi. Hierbij is het natuurlijk belang goed te begrijpen wat men daarmee dan bedoelt, vaak is het een persoonlijke interpretatie van een hobbyist die kan leiden tot een gemene discussie die leidt tot alleen maar meer misverstanden.

Steriel water
 

Definitie


Volgens het woordenboek der Nederlandse taal is de exacte betekenis van "steriel":

steriel
 bijv.naamw.
eˈril]
Uitspraak:  
[st
1) als je geen kinderen kunt verwekken of voortbrengen

Voorbeeld:  
`Door de bestraling is hij steriel geworden.`
Synoniem:  
onvruchtbaar
2) als iets geen stoffen bevat die je ziek kunnen maken

Voorbeeld:  
`een steriele tang`
3) als iets er kaal, saai en ongezellig uit ziet

Voorbeeld:  
`een steriel ingericht kantoor`
Synoniem:  
clean
 
Daar valt al meteen iets interessants op. Het moge duidelijk zijn dat uitleg 1 niet van toepassing is, hetzelfde kan gezegd worden van optie 3 waarmee hoogstens iets gezegd kan worden over de wijze van inrichting van de vijver (maar is niet gerelateerd aan gezondheid). De kern van de discussie zit natuurlijk in optie 2, en goed lezend zou je daaruit eigenlijk moeten concluderen dat een vijver niet steriel genoeg kan zijn!! Definitie is hier dus erg belangrijk en afgaand op de correcte betekenis zou discussie niet mogelijk moeten zijn, maar waar komen discussies omtrent "steriel" zijn van koi-vijvers dan vandaan?

 

"Steriel" zegt iets over het aantal ziekmakende bestanddelen


 In onze vijvers vinden biologische processen plaats die het water zuiveren. Toch kan het voorkomen dat door overbezetting, wat feitelijk in iedere vijver is ten opzichte van de natuur, een verhoogde bacteriedruk gaat optreden. In deze situatie neemt het aantal ziekmakende bacteriën toe die leiden tot het langzaam verzieken van de leefomgeving. Aangezien bacteriën niet zichtbaar zijn met het blote oog en alleen zichtbaar is via sterke lenzen in microscopen is dat niet direct te zien aan het water en kan alleen een bacteriedruk-meting uitsluitsel geven.
 

Meten is weten


Hobbyisten associëren zichtbare kenmerken vaak met "goed" of "slecht" water. Een vijver die bijvoorbeeld middels moderne filtertechnologie vrij van zweefvuil is noemt men soms "steriel", terwijl het water een enorm hoge bacteriële druk kan bevatten. Andersom komt ook voor, namelijk dat het water bol staat van vuil maar toch een lage bacteriedruk heeft en dus eigenlijk meer steriel is dan de waarneming vermoedt. In beide gevallen zegt het niets over de daadwerkelijke aanwezigheid van ziekmakende bacteriën maar ligt slechts een optische waarneming ten grondslag aan de uitspraak. Daarmee wordt men snel op het verkeerde been gezet, niet alles wat men waarneemt klopt, de helderheid van water bijvoorbeeld wordt al decennia lang foutief geassocieerd met "gezond" of "ongezond" water. Meten is weten, van een te lange concentratie ammonium of nitriet kunnen uw koi goed ziek worden, zichtbaar is het allemaal niet. Dergelijke ziekmakers spelen zich af op molecuul- of bacterie-niveau, een wereld die alleen middels microscopie zichtbaar gemaakt kan worden.
 
Sommige hobbyisten doen er nog een schepje bovenop en denken zelfs dat bacteriën en moleculen door onze moderne filtersystemen eruit gefilterd kunnen worden wat eigenlijk met een klein beetje nadenken subiet naar het rijk der fabelen gestuurd kan worden: de meeste bacteriën hebben een grootte van 1-5 µm (0,001 -0,005 mm) (bron:Wikipedia) terwijl het meest effectieve voorfilter wat wij toepassen een maaswijdte heeft van 70µm, oftewel 50-70 maal zo groot!!  De afmetingen van moleculen liggen zelfs in de orde van nanometers. (1 nm = 1 × 10−9 m, één miljoenste millimeter) (bron: Wikipedia). Daarmee is het uitfilteren van moleculen of bacteriën absoluut onmogelijk met de mechanische filtratiesystemen die in onze hobby beschikbaar zijn. Chemisch is dit wel (beperkt) mogelijk, zoals met ozon gebeurt (op basis van oxidatie, waarbij door middel van een vrij zuurstofmolecuul een verbranding wordt gerealiseerd).
 
Er lijkt dus soms een NIET-causaal bestaand verband gelegd te worden tussen  "gezond water" en "helder water", en tussen "steriel water" en "effectieve filtering". Een levensgevaarlijke associatie die kan leiden tot het in gevaar brengen van de gezondheid van onze koi.
 
 

Samenvattend


Vijverwater kan volgens de definitie dus nooit "te steriel" zijn, ziektemakers horen niet thuis in een vijver en dus streef je per definitie naar steriel water. Interpretatieverschillen zorgen hier voor Babylonische spraakverwarringen, die te pas en te onpas worden aangehaald in discussies rondom vijver hygiëne en filtratie. Doe daarmee wat u wilt, maar onthoudt altijd de basisaspecten van vijver hygiëne:
 
  • zorg ervoor dat vuil geen kans heeft in uw vijver, elimineer vuil zo snel mogelijk in het filterproces. Met name bij mechanisme filtratie als trommelfilters kunt u dat bijvoorbeeld een beetje sturen, bijvoorbeeld middels een frequentie van 1x per 30 minuten middels uw spoelcyclus. Biologische filtratie controleert u met hoge frequentie om vuilophoping te voorkomen en reinigt u bij constatering met vijverwater. Vuil hoort niet in een vijver en zeker niet in uw filter, elimineer het dus zo snel als mogelijk
  • alles wat er met uw vissen gebeurt start met uw eigen gulle hand, teveel voer of verkeerd voer kan leiden tot een te hoge bacteriedruk door rottend materiaal (afvalstoffen). Voer dus seizoensgebonden voer en verdeel uw voerbeurten over de dag heen (24 uur), bijvoorbeeld middels ons voederschema.
 

Redoxpotentiaal (redox)

Redoxpotentiaal wordt gedefinieerd als "het potentiaalverschil dat bij een redox-reactie ontstaat tussen het reductiemiddel, de electronendonor en het oxydatiemiddel "(Bron: http://www.encyclo.nl/begrip/redoxpotentiaal).

Dit is op zijn minst een ingewikkelde zin met veel termen waarvan de betekenis een nadere toelichting behoeft. Het redox-potentiaal is een meetgrootte, die de aanwezigheid van oxidatie- of reductiemiddelen in de vijver onder bepaalde voorwaarden kwantificeert. Dit is de verhouding tussen REDucerende en OXiderende stoffen, waarbij de reducerende stoffen primair afvalstoffen van uw koi zijn en de oxidende stoffen aangeven in hoeverre een oxidatie van deze stoffen (middels zuurstof) mogelijk is. De potentie voor deze reductie/oxidatie wordt uitgedrukt in millivolts (mV), in de volksmond praat men dan vaak over de 'redox-waarde". Het Redox-potentiaal zelf wordt echter uitgedrukt op basis van een schaal die deze reductie/oxidatiekracht weergeeft, namelijk de rH schaal. rH staat voor "reductio hydrogenii", en heeft een waardebereik van 0 (volledige reductie) via 21 (even sterk reducerend als oxideren) naar 42 (volledige oxidatie).Er zijn speciale meters te koop die de potentie voor u kunnen meten (in mV), waarbij sommigen op basis van een gemeten waarde een stopcontact (bijvoorbeeld voor een ozon-installatie) kunnen schakelen:

Redox meter ten behoevel van het meten van de Redox potentie in mV

Een mogelijkheid om de potentie positief te beïnvloeden is het toepassen van ozon. Ook oxiderende stoffen als waterstofperoxide (H2O2) of Kaliumpermanganaat heeft een sterke invloed op de potentie (en Redox-potentiaal), maar zijn niet geschikt om de waarde controleerbaar en bestuurbaar te houden. Het toepassen van ozon verhoogt het Redox-potentiaal en het merendeel van de hobbyisten sturen aan op een basiswaarde van de potentie gelegen tussen de 300 en 350 mv. Toch is dit niet het verstandigst, er is namelijk een relatie tussen het Redox-potentiaal en de pH-waarde van een vijver, deze wordt uitgedrukt in de zogenaamde RH-waarde. Gecorrigeerd met de pH-waarde moet deze waarde zich bevinden tussen de 28 en de 30. De rH-waarde wordt als volgt berekend:

rH = (mV/29) + (2 x pH) + 6.76


mV is hierbij de gemeten waarde van het Redox-potentiaal. Uit deze berekening blijkt dat wanneer vijvers een hogere pH-waarde hebben, het Redox-potentiaal naar beneden bijgesteld moet worden. Indien u bijvoorbeeld een pH-waarde heeft van 8 dan is een redox van 220 een prima waarde! Immers:

rH = (220/29) + (2 x 8) + 6.76 = 30.34

Met deze rH-waarde zit u goed, gaat u hoger dan maakt u uw vijver meer steriel dan nodig!

Praktische waarde van de rH


Maar weinig koi-houders hebben inzicht in de rH-waarde van hun vijver gedurende de dag en nacht. Meestal zijn het gebruikers van Ozon die een beeld hebben, omdat middels ozon de potentie direct wordt beïnvloed en een dergelijke installatie gestuurd wordt op een vooraf ingestelde waarde (althans, voor wat betreft de potentie). In de praktijk is een rH-waarde zelden stabiel, zelfs een flinke regenbui kan al dramatische gevolgen hebben voor de waarde. De rH-waarde is een waterwaarde die van minder groot belang is als eerst werd aangenomen/gedacht. Langzaam verschuift er een accent om juist te sturen op TDS-waarde en deze middels waterwissels of waterbehandeling te optimaliseren. Toch is enig inzicht in het Redox-potentiaal wel aan te raden omdat het u inzicht geeft in de balans tussen zuurstof-reducerende stoffen (biologische en chemische vervuiling) en de oxiderende stof zuurstof. En daarmee dus indirect in de ontwikkeling van uw koi!