eiwitten | Voeding | Wat is (het belang van) goede voeding

Voeding

van koolhydraten tot mineralen

Een ideaal supplement: garnalen!

Een ideaal supplement: garnalen!


Een uitgebalanceerd dieet is randvoorwaardelijk voor de gezondheid van uw koi. De verschillende merken koivoeders schieten als paddestoelen uit de grond, waarmee een ondoorgrondelijk oerwoud van merken, marketing en beweringen wordt gecreëerd. Je ziet door de bomen het bos niet meer, terwijl iedere hobbyist weet (of zou moeten weten) dat een koi-korrel (een pellet) in principe alle voedingsstoffen zou moeten bevatten die nodig zijn in een uitgebalanceerd dieet. Vanuit deze optiek is een alternatieve voeding in principe ook niet nodig, noodzakelijke afwisseling van voeding is niet van toepassing op onze koi maar het bewustzijn van de mens knaagt permanent aan deze pijler van gezonde voeding. "Effe snacken" is voor ons een welkome afwisseling, en op zich is dat voor onze koi natuurlijk ook (hierbij geldt natuurlijk wel de stelregel dat als er "te" voorstaat de balans doorslaat naar de verkeerde kant). Supplementen gebruiken naast de reguliere pellet kan een mogelijkheid zijn als u deze variatie aan voedselaanbod aan zou willen brengen. En een zeer goed voorbeeld daarvan is de Hollandse garnaal:

Garnalen als supplement op koivoeder(Hollandse garnaal

De voedingswaarde


Een zeer welkom supplement is... Hollandse garnalen! Het is voor de koi van groot belang om voedingsstoffen aangeboden te krijgen die zoveel mogelijk lichaamseigen zijn of komen uit het aquatisch milieu waarin hij leeft. Wat dat betreft schiet u met garnalen natuurlijk direct in de roos, ze behoren tot de natuurlijke voedingsstoffen "in het wild"! Een betere match is haast niet denkbaar.

Er zijn legio garnalen-soorten op deze aardbol, maar over het algemeen kan men stellen dat een garnaal weinig vetten bevat, en boordevol staat met eiwitten en vrij zijn van koolhydraten (suikers). Deze eiwitten zijn een zeer belangrijke bron voor ontwikkeling van onze koi en de benutting (NEB) van de eiwitten van de garnaal is zeer hoog. Dit betekent dat de koi maximaal in staat is om de eiwitten op te nemen en aan het werk te zetten voor de zaken die wij in onze vijvers graag zien! Wel dient direct opgemerkt te worden dat een dieet dat alleen bestaat uit garnalen niet afdoende is voor onze koi, het is een supplement en geen substituut!

De voedingswaarde van de Hollandse garnaal is opgenomen in de voedingstabel (per 100 gram):

Voedingstabel van de Hollandse garnaal

Wetenswaardigheden over de garnaal


Garnalen hebben een zogenaamd "exo-skelet". Dit betekent dat het dier geen geraamte (botten) heeft, maar dat de schil zorgt voor bescherming: een echt pantser. Dit pantser is, voor de culinairen onder ons, vaak niet interessant om op te dienen. De herkomst van het gezegde "uit je vel springen" zou hier weleens gelegen kunnen hebben, door de groei van de garnaal past het skelet op een gegeven moment niet meer en de natuur heeft ervoor gezorgd dat de garnaal daadwerkelijk uit het skelet kan springen! De garnaal is op dat moment erg kwetsbaar, want zijn nieuwe jasje wat hij onder het oude skelet al had opgebouwd, is nog flexibel om op maar te maken, maar biedt op dat moment even geen bescherming: het is een vlies wat na een paar uren weer is uitgehard tot een nieuw skelet! En het oude skelet? Dat zit vol met bouwstoffen en wordt door dezelfde garnaal weer netjes opgeruimd en gerecycled, natuurlijke efficiëntie in het kwadraat!

Het pantser van de garnaal is voor ons echter niet eetbaar, en in vele restaurants priegelt men het kleine stukje vlees uit de garnaal door het exo-skelet te "kraken". Toch is ook dit skelet van waarde als het gaat om de voedingswaarde van onze koi: het staat bol van de calcium en kalk en een koi kan een dergelijk hapje dan ook niet weerstaan. Hollandse garnalen kunnen dus in zijn/haar geheel opgediend worden aan onze koi, met "huid en haar".

Garnalen en seizoenen


Garnalen zijn ook een van de weinige supplementen die men het gehele jaar door kan voeren! Omdat een garnaal praktisch alleen bestaat uit eiwitten, en de natuur ervoor zorgt dat de eiwitopname zo lang mogelijk doorgaat, is er geen restrictie om uw koi hiermee te verwennen. Natuurlijk, vanwege de koudbloedigheid van onze koi en de daarmee gepaarde daling van de stofwisseling bij daling van temperatuur, wordt de hoeveelheid op het seizoen afgestemd maar het is en blijft een zeer verantwoordelijke snack! En in het voorjaar, wanneer de stofwisseling weer op gang komt, is de benutting van eiwitten al snel weer op volle oorlogsterkte.

Prijs en prestatie


Nu weten we allemaal dat de prijzen van Hollandse garnalen soms de pan uitrijzen, en de garnalenpellers (herintreders of niet...) het produkt al hebben gedaan van het exo-skelet om het smakelijk te kunnen opdienen. Zo'n mooi opgemaakt produkt heeft handelingen ondergaan die de prijs opdrijven en die voor onze toepassing niet hadden gehoeven. Daar heeft de consument zelf om gevraagd maar onze koi natuurlijk niet... Toch zijn er alternatieven mogelijk, en zijn er in de handel ook garnalen verkrijgbaar die misschien niet mooi genoeg zijn om op te dienen en goedkoper worden verkocht. Deze garnalen worden vaak aangeboden als bron voor vissoepen, en worden per kilo verkocht in bevroren verpakking.

Bij de Duitse winkelketels en de groothandels kan men deze verpakkingen vaak vinden, de koploper hierin is de groothandel "Sligro" die het diepgevroren basis-produkt verkopen voor een prijs onder de 3 euro per kilogram. En zeg nu eerlijk, waar vindt men een betere prijs/prestatie-verhouding als het gaat om de voeding van onze koi bij dergelijke bedragen?

Eiwitten / Proteinen als bouwsteen

Eiwitten / Proteinen als bouwsteen


Eiwitten, ook wel proteïnen genoemd, zijn ingewikkelde organische moleculen die bestaan uit een keten van aan elkaar gekoppelde stikstofhoudende verbindingen: aminozuren. Eiwitten zijn essentieel voor organismen en zitten onder andere in peulvruchten, vleeswaren, gevogelte, eieren, vis, zuivelproducten en noten. Eiwitten spelen een primaire rol in het metabolisme en enzymatische reacties Ook spelen eiwitten (aminozuren) een rol in het transport van vitamines, mineralen en bijvoorbeeld zuurstof. Daarnaast zijn eiwitten onmisbare bouwstenen voor verschillende weefsels en organen.

Er zijn ongeveer 300 aminozuren bekend, waarvan er slechts 20 voorkomen in natuurlijke eiwitten. Door het combineren van deze verschillende aminozuren kunnen vele combinaties gemaakt worden (eiwitten). Terwijl het ene eiwit kan bestaan uit enkele tientallen aminozuren kan een ander eiwit wel zijn samengesteld uit duizenden schakels van aminozuren. Elk eiwit wordt hierbij aangemaakt volgens een specifiek bouwplan. Een eiwit kan dan ook gedefinieerd worden als een keten van gecombineerde aminozuren die het specifieke eiwit een unieke samenstelling geeft:

Structuur van een eiwit bestaande uit ketens van aminozuren

Essentiële en niet-essentiële eiwitten
Bij de verschillende aminozuren waaruit eiwitten bestaan wordt onderscheid gemaakt tussen essentiële en niet-essentiële eiwitten. Het verschil hiertussen is of de koi deze wel of niet zelf kan aanmaken. Onder de essentiële eiwitten verstaat men die eiwitten die NIET zelf aangemaakt kunnen worden. De enige manier om toch over deze eiwitten te kunnen beschikken is middels voeding. Niet-essentiële eiwitten kunnen door de koi zelf worden aangemaakt. Een tekort aan essentiële eiwitten leidt tot een verstoord metabolisme en lichamelijke ongemakken. Met betrekking tot de karper is bekend dat de volgende essentiële aminozuren minimaal aanwezig moeten zijn gebaseerd op een voer dat bestaat uit 38.5% uit eiwitten (Bron: Protein and amino acid requirmenets of fishes):

Essentiele aminozuren benodigd in koivoeding

Kijkt men naar de afkomst van eiwitten, dan kan onderscheid gemaakt worden in plantaardige en dierlijke eiwitten. Uit onderzoek naar het eetgedrag van natuurlijke karpers is geconcludeerd dat het natuurlijke voedselaanbod (plankton, ongewervelde dieren) rijk is aan eiwitten en een goede basis aan aminozuren bevat. De voedingswaarde van eiwitten is niet van allen gelijk, deze wordt bepaald door de mate waarin de karper in staat is deze te verteren (af te breken) en van daaruit dus afhankelijk van de aminozuur-compositie.
Er kan gesteld worden dat hoe meer de samenstelling van een eiwit overeenkomt met de samenstelling van lichaamseigen eiwitten des te beter het kan worden benut. Een goed koivoer bevat dan ook eiwitten die het meeste lijken op deze natuurlijke eiwitten. Dit is ook de reden waarom in de betere koivoeders gebruik gemaakt wordt van vismeel en/of garnalenmeel.

Eiwitten en seizoenen
In de darmen van de koi worden de eiwitten onder invloed van enzymen afgebroken tot aminozuren. Het resultaat van deze afbraak zijn individuele aminozuren die door de koi weer kunnen worden gebruikt voor het maken van nieuwe eiwitten. De efficiëntie en de mate van vertering is afhankelijk van temperatuur en kent een optimum tussen de 22 en 28 graden. In het voorseizoen, naseizoen of winter kan een karper dan ook praktisch tot niets met een eiwitrijk voedsel! Het verteren van eiwitten kost de karper relatief veel energie, en deze energie is pas echt aanwezig wanneer de watertemperaturen zomerse waarden hebben.

Een te hoog aanbod van eiwitten kan leiden tot de opslag van energie (anabolisme). Overschot aan aminozuren wordt dan omgezet naar vetten en opgeslagen in de lever in vetweefsel. Bij langdurig gebruik van eiwitrijk voedsel kan dit tot schade leiden aan organen en treedt vervetting op. In de jonge jaren van een koi is dit risico minimaal, door de aanwezigheid van groeihormonen worden aminozuren weer tot eiwitten gevormd en als bouwsteen ingezet voor de groei. Aangezien jonge koi (tot en met vier jaar) in deze jaren het maximum aan groeihormonen produceren wordt de meeste groei dan ook in deze jaren, met voldoende aanbod van eiwitten, gerealiseerd. Na deze jaren neemt de hoeveelheid groeihormonen af en is er minder behoefte aan eiwitten. Het is om deze reden dat een volwassen koi andere voedingsbehoeften heeft dan een koi in de groei! En vervetting dus met name optreedt bij koi die de vier jaar gepasseerd zijn.

Eiwitten en waterkwaliteit
De eiwitten die u aanbiedt aan uw koi hebben dus nogal een invloed op de algehele ontwikkeling en gezondheid op de langere termijn. Houdt u hier dan ook rekening mee, en zet uw koi op een permanent dieet om ervoor te zorgen dat er geen overdadige hoeveelheid aan eiwitten wordt aangeboden! Uw vijver geeft u signalen als dit aan de orde kan zijn, veel schuim op het waarde is indicatief voor een overvloed aan eiwitten die de koi niet heeft kunnen benutten. Indien u dan ook 's zomers veel last heeft van schuim op het water, pak uw voederzak er dan eens bij en bestudeert u het etiket goed. Niet zelden heeft u een voer te pakken met een hoog eiwitpercentage (of vetpercentage), en is uw schuim indicatief voor de mate waarin de koi in staat is de eiwitten te gebruiken. Niet zelden betreft dit (goedkoop) bulkvoer dat een hoge mate aan eiwitten bevat voortkomend uit warmbloedige dieren. Uw koi kunnen deze niet efficiënt afbreken waardoor deze via de ontlasting uw water direct vervuilen. En mocht u er zeker van zijn dat uw voer voldoende kwaliteit en een hoge NEB heeft, probeer dan een uitgebalanceerd dieet samen te stellen want mogelijk voert u dan teveel... goedkoop voer en goed voer zijn in deze twee tegenstellingen, het is de kwaliteit van de grondstoffen die de kwaliteit van het koivoer bepalen en goede ingrediënten zijn niet goedkoop helaas.

Richtlijnen voor koivoeder (Bron: Internet forum)

Eiwitten: Kort maar Krachtig
  • 1 g eiwit per kg lichaamsgewicht Koi per dag is het absolute overlevingsminimum.
  • 7 à 8 g eiwit per kg lichaamsgewicht Koi per dag geeft de meest efficiënte benutting van eiwitten.
  • 12 g eiwit per kg lichaamsgewicht Koi per dag geeft aanleiding tot de beste groeiresultaten, maar resulteert echter ook in een enorme belasting van het filter.
  • 35% proteïnevoer, bij een benutting van 80%, waarbij men 3% van het totale lichaamsgewicht voedert per dag, geeft onder de ideale omstandigheden een (spier)massatoename van 0,58 gram per dag per 100 g lichaamsgewicht.
  • Het optimale eiwitpercentage voor karpers is gesteld op 30 – 35%.
  • Voederfabrikanten zouden de Biowaarde (BW) en Netto Eiwit Benutting (NEB) van hun producten op de commerciële verpakkingen moeten weergeven. De norm voor de NEB is 70%.
  • Voeders moeten op zijn minst voldoende voorzien in de 12 essentiële aminozuren.
  • De voornaamste rol van een eiwit is structuur (groei en herstel). Ook kan zij worden gebruikt als energiebron (bijv. bij vasten) of worden omgezet in vet en vervolgens worden opgeslagen in vetweefsel (vnl. bij overvoeren).
  • Vismeel is een dure, maar zeer geschikte grondstof voor eiwitten in visvoeders. Ook andere mariene grondstoffen worden gunstig bevonden. Plantaardige eiwitgrondstoffen, behalve sojameel, zijn minder geschikt.