Eiwitten / Proteinen als bouwsteen | Voeding | Wat is (het belang van) goede voeding

Voeding

van koolhydraten tot mineralen

Eiwitten / Proteinen als bouwsteen

Eiwitten / Proteinen als bouwsteen


Eiwitten, ook wel proteïnen genoemd, zijn ingewikkelde organische moleculen die bestaan uit een keten van aan elkaar gekoppelde stikstofhoudende verbindingen: aminozuren. Eiwitten zijn essentieel voor organismen en zitten onder andere in peulvruchten, vleeswaren, gevogelte, eieren, vis, zuivelproducten en noten. Eiwitten spelen een primaire rol in het metabolisme en enzymatische reacties Ook spelen eiwitten (aminozuren) een rol in het transport van vitamines, mineralen en bijvoorbeeld zuurstof. Daarnaast zijn eiwitten onmisbare bouwstenen voor verschillende weefsels en organen.

Er zijn ongeveer 300 aminozuren bekend, waarvan er slechts 20 voorkomen in natuurlijke eiwitten. Door het combineren van deze verschillende aminozuren kunnen vele combinaties gemaakt worden (eiwitten). Terwijl het ene eiwit kan bestaan uit enkele tientallen aminozuren kan een ander eiwit wel zijn samengesteld uit duizenden schakels van aminozuren. Elk eiwit wordt hierbij aangemaakt volgens een specifiek bouwplan. Een eiwit kan dan ook gedefinieerd worden als een keten van gecombineerde aminozuren die het specifieke eiwit een unieke samenstelling geeft:

Structuur van een eiwit bestaande uit ketens van aminozuren

Essentiële en niet-essentiële eiwitten
Bij de verschillende aminozuren waaruit eiwitten bestaan wordt onderscheid gemaakt tussen essentiële en niet-essentiële eiwitten. Het verschil hiertussen is of de koi deze wel of niet zelf kan aanmaken. Onder de essentiële eiwitten verstaat men die eiwitten die NIET zelf aangemaakt kunnen worden. De enige manier om toch over deze eiwitten te kunnen beschikken is middels voeding. Niet-essentiële eiwitten kunnen door de koi zelf worden aangemaakt. Een tekort aan essentiële eiwitten leidt tot een verstoord metabolisme en lichamelijke ongemakken. Met betrekking tot de karper is bekend dat de volgende essentiële aminozuren minimaal aanwezig moeten zijn gebaseerd op een voer dat bestaat uit 38.5% uit eiwitten (Bron: Protein and amino acid requirmenets of fishes):

Essentiele aminozuren benodigd in koivoeding

Kijkt men naar de afkomst van eiwitten, dan kan onderscheid gemaakt worden in plantaardige en dierlijke eiwitten. Uit onderzoek naar het eetgedrag van natuurlijke karpers is geconcludeerd dat het natuurlijke voedselaanbod (plankton, ongewervelde dieren) rijk is aan eiwitten en een goede basis aan aminozuren bevat. De voedingswaarde van eiwitten is niet van allen gelijk, deze wordt bepaald door de mate waarin de karper in staat is deze te verteren (af te breken) en van daaruit dus afhankelijk van de aminozuur-compositie.
Er kan gesteld worden dat hoe meer de samenstelling van een eiwit overeenkomt met de samenstelling van lichaamseigen eiwitten des te beter het kan worden benut. Een goed koivoer bevat dan ook eiwitten die het meeste lijken op deze natuurlijke eiwitten. Dit is ook de reden waarom in de betere koivoeders gebruik gemaakt wordt van vismeel en/of garnalenmeel.

Eiwitten en seizoenen
In de darmen van de koi worden de eiwitten onder invloed van enzymen afgebroken tot aminozuren. Het resultaat van deze afbraak zijn individuele aminozuren die door de koi weer kunnen worden gebruikt voor het maken van nieuwe eiwitten. De efficiëntie en de mate van vertering is afhankelijk van temperatuur en kent een optimum tussen de 22 en 28 graden. In het voorseizoen, naseizoen of winter kan een karper dan ook praktisch tot niets met een eiwitrijk voedsel! Het verteren van eiwitten kost de karper relatief veel energie, en deze energie is pas echt aanwezig wanneer de watertemperaturen zomerse waarden hebben.

Een te hoog aanbod van eiwitten kan leiden tot de opslag van energie (anabolisme). Overschot aan aminozuren wordt dan omgezet naar vetten en opgeslagen in de lever in vetweefsel. Bij langdurig gebruik van eiwitrijk voedsel kan dit tot schade leiden aan organen en treedt vervetting op. In de jonge jaren van een koi is dit risico minimaal, door de aanwezigheid van groeihormonen worden aminozuren weer tot eiwitten gevormd en als bouwsteen ingezet voor de groei. Aangezien jonge koi (tot en met vier jaar) in deze jaren het maximum aan groeihormonen produceren wordt de meeste groei dan ook in deze jaren, met voldoende aanbod van eiwitten, gerealiseerd. Na deze jaren neemt de hoeveelheid groeihormonen af en is er minder behoefte aan eiwitten. Het is om deze reden dat een volwassen koi andere voedingsbehoeften heeft dan een koi in de groei! En vervetting dus met name optreedt bij koi die de vier jaar gepasseerd zijn.

Eiwitten en waterkwaliteit
De eiwitten die u aanbiedt aan uw koi hebben dus nogal een invloed op de algehele ontwikkeling en gezondheid op de langere termijn. Houdt u hier dan ook rekening mee, en zet uw koi op een permanent dieet om ervoor te zorgen dat er geen overdadige hoeveelheid aan eiwitten wordt aangeboden! Uw vijver geeft u signalen als dit aan de orde kan zijn, veel schuim op het waarde is indicatief voor een overvloed aan eiwitten die de koi niet heeft kunnen benutten. Indien u dan ook 's zomers veel last heeft van schuim op het water, pak uw voederzak er dan eens bij en bestudeert u het etiket goed. Niet zelden heeft u een voer te pakken met een hoog eiwitpercentage (of vetpercentage), en is uw schuim indicatief voor de mate waarin de koi in staat is de eiwitten te gebruiken. Niet zelden betreft dit (goedkoop) bulkvoer dat een hoge mate aan eiwitten bevat voortkomend uit warmbloedige dieren. Uw koi kunnen deze niet efficiënt afbreken waardoor deze via de ontlasting uw water direct vervuilen. En mocht u er zeker van zijn dat uw voer voldoende kwaliteit en een hoge NEB heeft, probeer dan een uitgebalanceerd dieet samen te stellen want mogelijk voert u dan teveel... goedkoop voer en goed voer zijn in deze twee tegenstellingen, het is de kwaliteit van de grondstoffen die de kwaliteit van het koivoer bepalen en goede ingrediënten zijn niet goedkoop helaas.

Richtlijnen voor koivoeder (Bron: Internet forum)

Eiwitten: Kort maar Krachtig
  • 1 g eiwit per kg lichaamsgewicht Koi per dag is het absolute overlevingsminimum.
  • 7 à 8 g eiwit per kg lichaamsgewicht Koi per dag geeft de meest efficiënte benutting van eiwitten.
  • 12 g eiwit per kg lichaamsgewicht Koi per dag geeft aanleiding tot de beste groeiresultaten, maar resulteert echter ook in een enorme belasting van het filter.
  • 35% proteïnevoer, bij een benutting van 80%, waarbij men 3% van het totale lichaamsgewicht voedert per dag, geeft onder de ideale omstandigheden een (spier)massatoename van 0,58 gram per dag per 100 g lichaamsgewicht.
  • Het optimale eiwitpercentage voor karpers is gesteld op 30 – 35%.
  • Voederfabrikanten zouden de Biowaarde (BW) en Netto Eiwit Benutting (NEB) van hun producten op de commerciële verpakkingen moeten weergeven. De norm voor de NEB is 70%.
  • Voeders moeten op zijn minst voldoende voorzien in de 12 essentiële aminozuren.
  • De voornaamste rol van een eiwit is structuur (groei en herstel). Ook kan zij worden gebruikt als energiebron (bijv. bij vasten) of worden omgezet in vet en vervolgens worden opgeslagen in vetweefsel (vnl. bij overvoeren).
  • Vismeel is een dure, maar zeer geschikte grondstof voor eiwitten in visvoeders. Ook andere mariene grondstoffen worden gunstig bevonden. Plantaardige eiwitgrondstoffen, behalve sojameel, zijn minder geschikt.