Gezondheid | Van parasieten tot bacterien en van virussen tot schimmels

Gezondheid

veelvoorkomende ziekten

Bronnen voor hulp

Iedere koi-hobbyist overkomt het een keer of meerdere malen: de koi worden ziek en gedragen zich anders, en u weet niet wat er aan de hand is en wat dit kan veroorzaken. In die gevallen is het verstandig om zo snel mogelijk externe hulp te zoeken in de vorm van een dierenarts of senior hobbyist die u kan assisteren in de diagnose van uw probleem, en van daaruit uw probleem op te lossen. Dit artikel geeft u enkele handvaten om deze hulp in te roepen.

Diagnose


Wat er ook gebeurt, voordat u iets kunt ondernemen dient u eerst een diagnose te stellen WAT u dan moet bevechten. In heel veel gevallen betreft het een aanval van parasieten. Deze komen in elke vijver voor maar door omstandigheden kan hun aantal explosief groeien. Voor de diagnose is het van belang om een aantal stelregels te volgen:

  • controleer uw waterwaardes (Zie ook de schap Waterkwaliteit) zodat u in ieder geval vastgesteld heeft dat er geen verhoging meetbaar is van ammonia(k) of nitriet, dat uw pH-waarde niet onverwacht is gestegen of gedaald en uw KH-waarde op orde is. Een uitgebreide meting dus, naast uw reguliere metingen die u uitvoert op basis van het artikel "Praktisch watermanagement"
  • Laat een deskundige een afstrijkje maken van uw koi om de slijmlaag te onderzoeken op de aanwezigheid van parasieten

Indien bovenstaand geen uitsluitsel geeft over de oorzaak kunt u overwegen om additioneel onderzoek te laten doen door een gediplomeerd dierenarts, gespecialiseerd in het behandelen van koi (zie onder). Verschillende verenigingen bieden cursussen aan om met name het maken van een afstrijkje van de slijmhuid en het hanteren van een microscoop te vergemakkelijken. Wij raden u aan een dergelijke basiscursus te volgen en u dus aan te sluiten bij een vereniging!

Behandeling


Na het vaststellen van een diagnose kan uw probleem mogelijk met medicatie worden verholpen. Bij voorkeur in een quarantaine-voorziening vanwege het destructieve karakter van onze beschikbare behandelingsmiddelen. Indien het echt niet anders kan mag pas overwogen worden uw totale vijver te behandelen. Veel medicatie is destructief voor vijverleven en waterkwaliteit, dus behandel alleen op een passende manier als het echt nodig is.

Bij vergevorderde problemen, zoals huidproblemen waarbij wonden ontstaan of schubben openstaan, kunt u het beste hulp halen. Ga nooit experimenten met een levend wezen, het is niet voor niets dat er specialisten zijn! Een dierenarts kan u hulp bieden voor bacteriologisch onderzoek, wateronderzoek of zelfs radiologie om de interne structuur van uw zieke koi zichtbaar te maken.

Bronnen voor hulp (niet uitputtend):


Hobbyisten organisaties

  • KoiVijverAdviesdienst (KVA). De KVA heeft tot het doel het welzijn van uw koi te verbeteren, en is een initiatief van de NVN (Nishikigoi Vereniging Nederland). U dient hiervoor wel lid te zijn van de vereniging, of een lidmaatmaatschap aan te gaan voor inschakelen. Senior hobbyisten helpen u met de identificatie van de grondoorzaak e geven u advies over de wijze van behandelen van uw systeem
  • Koi-fora. Er zijn verschillende koi-fora waar u veel informatie kunt vinden omtrent problemen en oplossingen van gezondheid. Let op, de adviezen zijn vaak goed bedoeld maar u ben ALTIJD zelf verantwoordelijk voor een goede diagnose. Heeft u weinig tot geen ervaring met gezondheidsproblemen schakelt u dan een externe partij partij in . Een goede diagnose kan alleen gemaakt worden ter plekke en niet via internet!
  • Boeken en documentatie. Dierenarts Maarten Lammers heeft een boek geschreven, genaamd "de Koidokter", dat zeer de moeite waard is en mag in uw bibliotheek niet ontbreken.

Dierenartsen (gediplomeerd)
In de Benelux is een handvol dierenartsen die gespecialiseerd zijn in diagnose en behandeling. ZIj hebben tevens toegang tot laboratoria voor verschillende complexe problemen. Kijkt u op de betreffende websites voor de contactgegevens en procedure:


Hoe verdoof ik een koi

In sommige gevallen is het noodzakelijk om een koi te verdoven voor een verdere behandeling zoals het geval kan zijn bij openstaande schubben of zweren. Bij de gemiddelde koizaak kunt u verdovingsvloeistof kopen die uw koi verdooft zodat u een behandeling kunt uitvoeren, of een diepgaande inspectie kunt doen zonder de koi teveel in een spanningsvolle situatie te brengen. Hoewel het een vervelend gezicht is om een koi onder verdoving slap aan de oppervlakte te zien drijven met een vertraagde ademhaling is het essentieel om te begrijpen dat een koi enorm kan reageren op onverwachte prikkels en een behandeling ZONDER een "narcose" veel spanning kan opleveren! Niet alleen voor de koihouder, maar zeer zeker ook voor de vis zelf.

verdovingsvloeistof


Verdoven


Verdoven doet u natuurlijk met behulp van een separate behandelbak die u vult met vijverwater en de koi daar, middels een transportsok, in plaatst. Nu is het zo dat u ernaar moet streven de koi dusdanig te verdoven dat het net voldoende is. Immers, een diepgaande narcose betekent ook dat de koi moeite zal hebben om weer bij zijn of haar positieven te komen en dat is een spannende gebeurtenis. Als u dan in de situatie bent dat u een met vijverwater gevulde behandelbak heeft met daarin een koi, dan moet deze ook nog even verantwoord verdoofd worden… een spannend moment voor menig koihouder! Een koi is normaliter afdoende verdoofd als deze niet meer in staat is zichzelf recht te houden: de koi valt om naar de zij, en de ademhaling is vertraagd en vaak gepaard gaande met het veelvuldig openen en sluiten van de bek. Het vereist enige oefening om het juiste moment te herkennen, en het helpt om tijdens het verdoven de koi even proberen om te duwen om met de vinger aan de pols te toetsen of de verdoving afdoende is. Dat u tijdens het verdovingsproces permanent aanwezig moet zijn is een overbodige opmerking!

Dosering


U dient de dosering op de verpakking strikt te volgen! Menig koihouder is koi verloren door een overdosis of door een te diepe narcose waar de koi niet meer uit kon komen. U moet u realiseren dat dit altijd een risico is, en het ook niet uit te sluiten is dat een koi niet uit de behandeling komt. Nu krijgt u misschien een vervelend gevoel en denkt u dat dit alleen voor de "professionals" goed uit te voeren is, maar het tegendeel is waar. Een koi onder verdoving brengen is niet moeilijk, u moet alleen een goede procedure hebben om de risico's zoveel mogelijk uit te sluiten! En juist daar is dit artikel voor bedoeld.

De aanpak


In veel gevallen wordt de gehele behandelbak voorzien van water en wordt de verdovingsvloeistof afgemeten aan de hoeveelheid water in de behandelbak. Deze methode heeft als grote nadeel dat de koi permanent zwemt en behandeld wordt in geprepareerde verdovingsvloeistof wat met name bij langere behandelingen een risico kan vormen, omdat de narcose zich dan kan verdiepen. Een tweede nadeel is dat de koi na de behandeling uit de narcose gebracht moet worden en daarvoor heeft u net uw behandelbak voor in gebruik! In veel gevallen staat u daarna gebukt over de rand van de vijver, wat ongemakkelijk een koi heen en weer te wiegen om vers vijverwater door de kieuwen te laten stromen. Dit kan vele malen eenvoudiger!

De transportzak

Een van de dilemma's is altijd om de juiste hoeveelheid water in de behandelbak te krijgen zodat u precies weet hoeveel u moet doseren. U kunt dit natuurlijk eenmalig doen en daarna IN de meetbak een streepje trekken met daarbij vermeld de hoeveelheid aanwezig water, maar met deze methode heeft u nog steeds de uitdaging om vers water bij de hand te hebben om de koi weer bij bewustzijn te brengen. Een betere methode is de volgende:

  • u vult uw behandelbak met vers vijverwater
  • u pakt een doorzichtige transportzak. Deze moet doorzichtig zijn, want hier stopt u straks uw koi in en u moet kunnen zien wat er gebeurt
  • u legt de transportzak in uw behandelbak (opening boven water)
  • vul de transportzak met een paar liter water (Afmeten! bijvoorbeeld een halve10 liter-emmer)
  • voeg de verdovingsvloeistof toe in de op de verpakking aangegeven dosering
  • stop nu de koi in de behandelbak
  • dirigeer de koi naar de opening van de transportzak en stop deze erin (met het hoofd als eerste)
  • trek de zak recht en til deze aan de openingskant een klein beetje omhoog zodat de koi naar de punt van de zak zwemt. Het hoofd van de koi bevindt zich nu in de dosering verdovingsvloeistof, en doordat deze volledig in de zak zit kan de koi zich bij onverwachte bewegingen niet bezeren (met name gescheurde vinnen zijn berucht bij andere methoden)
  • duw af en toe tegen de koi om te zien hoe ver deze is in het verdovingsproces (zie onder "verdoven")
  • wanneer de koi zich niet of nauwelijks meer kan oprichten komt u op het moment dat u kunt gaan starten met de behandeling.
  • Haal de koi vervolgens uit de zak zodat deze in de behandelbak behandeld kan worden.

Hergebruik en her-verdoven

U kunt natuurlijk ook de zak met vis en al lozen in de bak, dit is geen enkel probleem omdat de dosering verdovingsvloeistof dan dermate verdund wordt dat deze geen verdere narcose kan veroorzaken. U kunt echter ook overwegen de koi uit de zak te dirigeren door uw hand achter het hoofd te brengen en de koi naar achteren te duwen naar de opening toe. U kunt de koi hierbij niet beschadigen, deze kan immers nergens achter blijven hangen! Ik prefereer deze methode, omdat de transportzak met verdovingsvloeistof dan in de bak kan blijven, en je deze nogmaals kunt gebruiken als de koi wat sneller bij zijn of haar positieven komt dan gewenst. U kunt de koi dan weer terug doen en wat dieper in slaap brengen net zo vaak als u dat nodig acht! Of u kunt het gebruiken voor een andere koi als u helaas wat meer koi moet behandelen.

Voordelen van verdoven in een separate transportzak in uw behandelbak

Deze aanpak heeft ten opzichte van een traditionele manier waarbij de gehele behandelbak wordt voorzien van verdovingsvloeistof de volgende, zeer evidente, voordelen:

  • je kunt de koi behandelen in schoon water en eventueel weer even wat "bijverdoven" door deze nog even in de zak te doen als je de koi daar eerder uit hebt getild
  • je gebruikt maar een fractie van de verdovingsvloeistof
  • het is veel makkelijker af te meten (een halve emmer is 5 liter en de verdoving is controleerbaar door de koi eerder uit de transportzak te halen)
  • de koi heeft maar een beperkte ruimte in de zak dus je kleren blijven droog…
  • de bewegingen van de koi zijn veel beter controleerbaar, er is geen risico dat deze eruit kan komen
  • je kunt meerdere koi achter elkaar behandelen als het nodig is omdat je steeds met schoon water kunt werken!
  • je kunt direct de behandelbak gebruiken om de koi bij zijn of haar positieven te brengen door deze zachtjes heen en weer te wiegen in de behandelbak (het water is immers grotendeels schoon van verdovingsvloeistof)
  • en.... de verdoving is veel beter controleerbaar zodat de koi sneller bij zijn of haar positieven is.

In onderstaand filmpje ziet u Mike Snaden van Yumekoi deze methode toepassen. U ziet dat hij hier zeer ervaren mee is, door eerst wat verdovingsvloeistof in de zak te gieten en daarna de koi als het ware te scheppen. Daardoor is er een hoeveelheid water meegekomen zodat er een verantwoorde dosering aanwezig is. Indien u zich bij deze methode niet vertrouwd voelt past u gewoon bovenstaande aanpak toe!



Laten we eerlijk zijn: het onder verdoving brengen van een koi is voor de eigenaar vaak nog een meer stressvolle bedoeling dan voor de koi zelf. U heeft met bovenstaande methode alle touwtjes ZELF in handen, kunt ingrijpen wanneer u dat wilt, u werkt met schoon vijverwater waarin u de koi uit de narcose kunt halen, en u heeft de mogelijkheid om de koi tussendoor nog even te verdoven indien u dat wenst. Is dat niet minder stressvol voor zowel de koi als voor uzelf? Want dat de koi rustig moet zijn bij een behandeling is duidelijk, maar een onrustig werkende genezer maakt stinkende wonden!

En even voor de duideiijkheid: het behandelen van koi met een bijbehorende verdoving is niet iets om mee te experimenteren. U wordt sterk aangeraden om via koi-verenigingen een cursus "wondbehandeling" te volgen zodat u gericht en vertrouwd uw koi kunt behandelen! Dit artikel is gemaakt om u zoveel mogelijk controle te kunnen geven over het verdovingsproces, voor het correct uitvoeren daarvan ben u zelf verantwoordelijk. Koi-ontwikkeling.info accepteert dan ook geen enkele verantwoordelijkheid of aansprakelijkheid.


Buikwaterzucht

Buikwaterzucht is een erg vervelende aandoening die zich duidelijk manifesteert wanneer men de koi observeert. Men ziet bij buikwaterzucht een opgezwollen buik en de schubben staan open. Het effect van buikwaterzucht is dat de koi meer doet denken aan een "dennenappel". Er zijn twee vormen bekend, namelijk een besmettelijke vorm (vis TBC) die zeer zelden onder koi voorkomt en een infectieuze vorm. Deze laatste is op zich niet besmettelijk, en is een symptoom van een onderliggend probleem waarbij de vochthuishouding van de vis ontregeld raakt:

Buikwatwerzucht in het eindstadiumBuikwaterzucht

Er zijn verschillende oorzaken voor buikwaterzucht zoals:

  • een virale of bacteriële infectie
  • het slecht werken van de nieren door vergiftiging
  • een reactie op permanente hoge ammoniak waarde
  • slechte waterconditie.

Wanneer er een bacterieel probleem aan ten grondslag ligt kan dit zich uitbreiden in de vijver waardoor meerdere koi tegelijkertijd buikwaterzucht kunnen vertonen. Vaak is het echter geïsoleerd tot een enkele koi. In beide gevallen is een nader onderzoek noodzakelijk om de oorzaak weg te nemen waarna de koi weer in controle kan komen van de waterhuishouding. In veel gevallen is een buikwaterzucht echter terminaal.

Symptomen
De genoemde oorzaken veroorzaakt het ophopen van stoffen in de nieren of lever welke zorgen voor een beschadiging aan het weefsel. Is de beschadiging te ernstig dan kunnen deze organen hun functie niet of niet goed meer verrichten, en raakt de inwendige water huishouding bij de vis ernstig verstoord. Het effect is het ophopen water in de buikholte. Dit water zal onder invloed van de zwaartekracht in het lichaam naar beneden zaken waardoor de huid komt strakker te staan. Dit resulteert in het opstaan van de schubben waardoor het kenmerkende dennenappel-patroon zich manifesteert.

Als slecht een enkele schub uit gaat staan is de kans op genezing nog redelijk goed, staan er echter meerdere schubben uit en lijkt de gehele vis ook echt op een dennenappel dan zijn de kansen op genezing klein. In dat geval moet rekening gehouden worden met ernstige en onherstelbare schade aan de organen.

Wanneer openstaande schubben worden geconstateerd is het belangrijk om allereerst de aanwezigheid van parasieten uit te sluiten. Flinke parasitaire infecties kunnen gepaard gaan met openstaande schubben en zo een beeld van buikwaterzucht veroorzaken terwijl dit niet het geval is (!). In heel veel gevallen wordt een parasitaire infectie aangezien voor buikwaterzucht terwijl dit niet het geval is: het is dan als het ware een "valse buikwaterzucht".

Omdat bij een buikwaterzucht de waterhuishouding ontregeld is, wil het plaatsen van de koi in een permanent zoutere omgeving weleens helpen. Doordat de externe zoutconcentratie (het water) dan hoger is dan de interne fysiologische concentratie (0.9%) wordt gebruik gemaakt van de eigenschap dat zout water zich verplaatst naar de omgeving met de hoogste concentratie, waardoor de koi makkelijker vocht kan afdrijven en de organen minder in de verdrukking komen. Echter, hiermee is de oorzaak van het probleem niet weggenomen maar heeft de koi wat meer energie om het interne probleem aan te pakken. Het is belangrijk om bij een buikwaterzucht de oorzaak te achterhalen, hiervoor dient u een dierenarts in te schakelen om vast te stellen of en welke bacteriën verantwoordelijk zijn voor het probleem, zodat gericht behandeld kan worden (in de vorm van een antibiotica).

HELP, mijn koi is ziek: bronnen voor hulp

Iedere koi-hobbyist overkomt het een keer of meerdere malen: de koi worden ziek en gedragen zich anders, en u weet niet wat er aan de hand is en wat dit kan veroorzaken. In die gevallen is het verstandig om zo snel mogelijk externe hulp te zoeken in de vorm van een dierenarts of senior hobbyist die u kan assisteren in de diagnose van uw probleem, en van daaruit uw probleem op te lossen. Dit artikel geeft u enkele handvaten om deze hulp eventueel in te roepen.

Diagnose


Wat er ook gebeurt, voordat u iets kunt ondernemen dient u eerst een diagnose te stellen WAT u dan moet bevechten. In heel veel gevallen betreft het een aanval van parasieten. Deze komen in elke vijver voor maar door omstandigheden kan hun aantal explosief groeien. Voor de diagnose is het van belang om een aantal stelregels te volgen:

  • controleer uw waterwaardes (Zie ook de schap Waterkwaliteit) zodat u in ieder geval vastgesteld heeft dat er geen verhoging meetbaar is van ammonia(k) of nitriet, dat uw pH-waarde niet onverwacht is gestegen of gedaald en uw KH-waarde op orde is. Een uitgebreide meting dus, naast uw reguliere metingen die u uitvoert op basis van het artikel "Praktisch watermanagement"
  • Laat een deskundige een afstrijkje maken van uw koi om de slijmlaag te onderzoeken op de aanwezigheid van parasieten

Indien bovenstaand geen uitsluitsel geeft over de oorzaak kunt u overwegen om additioneel onderzoek te laten doen door een gediplomeerd dierenarts, gespecialiseerd in het behandelen van koi (zie onder). Verschillende verenigingen bieden cursussen aan om met name het maken van een afstrijkje van de slijmhuid en het hanteren van een microscoop te vergemakkelijken. Wij raden u aan een dergelijke basiscursus te volgen en u dus aan te sluiten bij een vereniging!

Behandeling


Na het vaststellen van een diagnose kan uw probleem mogelijk met medicatie worden verholpen. Bij voorkeur in een quarantaine-voorziening vanwege het destructieve karakter van onze beschikbare behandelingsmiddelen. Indien het echt niet anders kan mag pas overwogen worden uw totale vijver te behandelen. Veel medicatie is destructief voor vijverleven en waterkwaliteit, dus behandel alleen op een passende manier als het echt nodig is.

Bij vergevorderde problemen, zoals huidproblemen waarbij wonden ontstaan of schubben openstaan, kunt u het beste hulp halen. Ga nooit experimenten met een levend wezen, het is niet voor niets dat er specialisten zijn! Een dierenarts kan u hulp bieden voor bacteriologisch onderzoek, wateronderzoek of zelfs radiologie om de interne structuur van uw zieke koi zichtbaar te maken.

Bronnen voor hulp (niet uitputtend):


Hobbyisten organisaties

  • KoiVijverAdviesdienst (KVA). De KVA heeft tot het doel het welzijn van uw koi te verbeteren, en is een initiatief van de NVN (Nishikigoi Vereniging Nederland). U dient hiervoor wel lid te zijn van de vereniging, of een lidmaatmaatschap aan te gaan voor inschakelen. Senior hobbyisten helpen u met de identificatie van de grondoorzaak en geven u advies over de wijze van behandelen van uw systeem
  • Koi-fora. Er zijn verschillende koi-fora waar u veel informatie kunt vinden omtrent problemen en oplossingen van gezondheid. Let op, de adviezen zijn vaak goed bedoeld maar u ben ALTIJD zelf verantwoordelijk voor een goede diagnose. Heeft u weinig tot geen ervaring met gezondheidsproblemen schakelt u dan een externe partij partij in . Een goede diagnose kan alleen gemaakt worden ter plekke en niet via internet! Op de home-pagina vindt u rechts bij "Partners" enkele fora terug.
  • Boeken en documentatie. Dierenarts Maarten Lammers heeft een boek geschreven, genaamd "de Koidokter", dat zeer de moeite waard is en mag in uw bibliotheek niet ontbreken.

Dierenartsen (gediplomeerd)
In de Benelux is een handvol dierenartsen die gespecialiseerd zijn in diagnose en behandeling. ZIj hebben tevens toegang tot laboratoria voor verschillende complexe problemen. Kijkt u op de betreffende websites voor de contactgegevens en procedure:

Dermocystidium

Dermocystidium is een schimmel die de huid aantast, en ook gevonden kan worden in de kieuwen, op de vinnen en lichaam. Het veroorzaakt rode zwellingen in de groote van 1-2cm tot 10 cm. De geinfecteerde plaatsen zijn roze-rood van kleur en in verschillende circulaire vormen. Het uit zich als een wittige, wolkerige massa.

Symptomen
Uitwendig zijn over het hele lichaam cysten te vinden. In deze cysten zitten buisvormige draden die veel sporen bevatten. Om deze draden te vinden moet men een drukpreparaat maken. Uitval door deze schimmel wordt niet gezien. Ook niet alle dieren raken geïnfecteerd. Er is geen directe behandeling bekend.

Dermocystidium

Bron: Cursus Anatomie en Sectie Koi2000

Kieuwnecrose

De veroorzaker van kieuwrot kan de schimmel "branchiomyces sanguinis" of "branchiomyces demigrans zijn". Deze schimmels komen alleen op de kieuwen voor. Daar groeit de schimmel in de richting van de bloedbaan en zorgt voor een verstopping van de bloedvaten van de kieuwen. Hierdoor krijg je een bloedstuwing met als gevolg een afsterving van het achterliggende kieuwweefsel. Kieuwnecrose kan soms moeilijk vast te stellen zijn, omdat een verhoging van ammonia(k) en/of nitriet voor lange tijd een soortgelijk symptoom kan veroorzaken (verbranding). Treft men kieuwnecrose aan en men heeft zeker gesteld dat een langere tijd verhoging van ammonai(k) en/of nitriet niet heeft plaatsgevonden, dan is een schimmel verantwoordelijk.

Deze ziekte ziet men over het algemeen alleen in de zomer waarbij de temperatuur boven de 20°Celsius uitkomt en waar een hoge bezetting met vis is (overbezetting). Microscopisch zijn grote schimmeldraden te zien met daarin veel sporen.

Symptomen
Slome vissen, die niet eten. Op de kieuwen is veel necrose te zien met roodbruine verkleuring.

Kieuwrot in een vergevorderd stadium

Bron: Cursus Anatomie en Sectie Koi2000

Saprolegnia

Deze schimmel is een echte waterschimmel hij kan in alle zoetwatersystemen gevonden worden. Normaal leeft hij van rottend dierlijk afval, maar hij kan ook op levende dieren leven waarvan het immuunsysteem verzwakt is. Deze schimmel heeft perse water nodig om zich te kunnen voortplanten. Nadat men een huidafstrijkje heeft genomen van een vis met "vlokken"kan men onder de microscoop schimmeldraden zien die in hun uiteinde vele sporen bevatten.

Symptomen
Op de huid van de vissen kan men witgrijze wattenachtige pluisjes of vlokken zien. Soms kan men op de kieuwen necroseplekken vinden met daaraan witte vlokken

Saprolegnia

Bron: Cursus Anatomie en Sectie Koi2000

Koi Herpes Virus

Third Cyprinid Herpesvirus (CyHV-3), beter bekend als "koi herpesvirus" (KHV) is een virus dat specifiek karpers en koi (Cyprinus carpio) infecteert. Infectie gaat vaak gepaard met ziekte en hoge sterfte. Het virus is voor het eerst beschreven in 1998 in koi uit Israël en de Verenigde Staten. Door enkele Israëlische onderzoeksgroepen wordt het virus ook wel beschreven onder de naam "Carp nephritis and gill necrosis virus (CNGV)". Door de wereldwijde handel in koi heeft het virus zich razendsnel kunnen verspreiden. In Nederland is het eerste geval aangetoond in 2001, maar waarschijnlijk was het virus daarvoor al aanwezig.

Ondanks enige discussie zijn er sterke genetische en morfologische aanwijzingen dat KHV tot de familie van de herpesvirussen behoort. Op dit moment wordt de familie van herpesvirussen van vissen en amfibieën als allo-herpesvirussen geclassificeerd. De wetenschappelijke naam voor het virus (pathogeen) is "herpes" en de aard is viraal (DNA-virus).

Varianten:
Er zijn tenminste drie verschillende varianten bekend van koi herpesvirus. Variant J, U en I werden respectievelijk geïsoleerd uit een dode koi van een kwekerij in Japan, uit zieke koi bij een producent in het oosten van de Verenigde Staten in 2003 en uit een volwassen koi in 1998 tijdens massale sterfte bij een producent in Israel.

KHV varianten

Diagnose:
Voor het stellen van een juiste diagnose op KHV moeten er tests worden uitgevoerd. Hiervoor kan het best door een erkend veterinair een bloed of weefsel monster worden genomen. De veterinair stuurt deze monsters of een testvis dan op de juiste wijze geconserveerd naar een laboratorium. De gebruikelijke tests voor het vaststellen van KHV zijn:

  • PCR: Polymerase-kettingreactie.
  • ELISA: Enzyme-Linked Immuno-Sorbent Assay.
  • EM: Elektronenmicroscopie.
  • DNA MULTISCAN: (innovatie in de visdiagnostiek]
  • LAMP: Loop mediated isothermal amplification
  • KF-1: viruskweek op koi-Fin cellijn.

In Nederland worden deze tests meestal uitgevoerd door het Centraal Veterinair Instituut (C.V.I) in Lelystad. Leveranciers van koi in de grensstreek laten ook regelmatig hun zendingen testen in Duitse laboratoria. Voor laboratoria, veterinairen en bezitters in beide landen geldt een meldingsplicht bij een positieve testuitslag op KHV gebaseerd op EU-wetgeving en het OIE-lidmaatschap.

Vals-negatieve diagnose
Een eigenschap van het herpes virus is dat het in staat is om zich zeer goed schuil te houden waardoor een juiste diagnose soms niet mogelijk is. Het is bekend dat er zonder acute uitbraak toch besmette vissen in een bestand kunnen zitten, maar door de eigenschap van het virus om zich te verschuilen is het aantal virus deeltjes dan zo laag dat testen ze niet of niet goed detecteren. Dit noemt men een vals- negatieve diagnose.

Vals-positieve diagnose
Aan de andere kant kan er ook een vals-positieve diagnose ontstaan. CyHV-1 (karperpokken) bijvoorbeeld is ook een herpesvirus dat veel overeenkomsten heeft met het KHV-virus. De aanwezigheid van CyHV-1 kan een positieve uitslag opleveren voor KHV terwijl de vissen daar helemaal niet mee besmet zijn. Dit noemt men een vals-positievediagnose.

Overdracht:
De overdracht is bijna altijd horizontaal, dat wil zeggen van vis naar vis. Besmetting vindt plaats via de huid. Ook via water, handen, netten etcetera kan een besmetting worden overgebracht. KHV is soort-specifiek en kan tot zover bekend enkel karpers (Cyprinus carpio) besmetten. Goudwinde, steur, en andere vissen kunnen dus vooralsnog niet besmet worden. Bij andere karperachtigen zoals graskarper, zeelt, zilverkarper en goudvis is bij onderzoeken het dragerschap aangetoond. Zij kunnen het virus bij zich dragen zonder zelf symptomen te hebben of ziek te worden. Ze kunnen echter wel de besmetting overdragen.

KHV begint zich te vermenigvuldigen bij een watertemperatuur vanaf 15°C. Wanneer de watertemperatuur boven de 28°C komt, stopt het vermeerderingsproces. Zodra de watertemperatuur tussen de 18 en 28°C ligt, zal het reeds latent aanwezige KHV voor een mogelijke uitbraak zorgen waarbij 21 tot 24°C de optimale temperatuur is. Dit is tevens het grote gevaar van met KHV besmette vijvers. Wanneer de temperatuur zich onder de ideale temperatuur bevindt, zoals in het najaar, de winter en het voorjaar, is er op het eerste gezicht niets aan de hand, hoewel de dan nog gezonde vissen toch al drager zijn van het virus. De ziekte komt dan later tot uiting zodra de voor het virus ideale watertemperatuur is bereikt.

Factoren:
Stress bij koi is zeker één van die factoren die KHV in de hand werken en het ziekteproces nog versnellen. Bij stress draait het natuurlijke afweermechanisme niet zoals het hoort en de aanmaak van de zo noodzakelijke antilichamen is niet optimaal of wordt zelfs stopgezet. KHV zou het net als hiv (aids) gemunt hebben op het afweermechanisme. Gebleken is dat KHV ook de nieren aantast. De (kop)nier speelt een belangrijke rol in het afweermechanisme van de karper. KHV kent een korte incubatietijd en grijpt enorm snel om zich heen wanneer de omstandigheden voor het virus ideaal zijn. Het verloop van besmetten, het vertonen van de symptomen en de dood van verschillende koi kan snel verlopen, ook zonder de bekende symptomen. KHV tast karpers aan van alle leeftijden.

Bron: Wikipedia

De onderstaande internet-bronnen geven erg veel informatie over KHV (niet uitputtend):


Lymphocystis

Dit virus infecteert alleen de vis indien er beschadigingen van de mond, vinnen of de huid zijn. Andere vissen kunnen zich met dit virus besmetten door contact met de vrije virussen of indien zij aan de vissen gaan sabbelen die wratachtige bultjes hebben. Het virus lijkt heel erg op karperpokken, maar is veel besmettelijker. Echter eenmaal verdwenen komt het niet meer terug.

Symptomen Wratachtige bultjes op de vinnen, de bek op de huid. Soms maar één plek en soms vele plekken. Behandeling is niet nodig en de aandoening gaat vanzelf weg.

Lymphocystis

Bron: Cursus Anatomie en Sectie Koi2000

Hikui

Dit virus ziet men hoofdzakelijk bij vissen met rood pigment, hoofdzakelijk Kohaku, Sanke en Showa, maar ook wel op andere variëteiten. Meestal betreft het de vissen met een hoge kwaliteit rood pigment. Men ziet de verschijnselen alleen aan vissen groter dan ongeveer 35-50 cm, die niet binnenshuis gehouden worden (meerjarige koi).

De oorzaak wordt veelal toegewezen aan het filtersysteem maar een stuitend bewijs is hiervoor niet aanwezig. Filters waarbij er geen ophoping is van het mechanische vuil komt deze aandoening veelal niet voor. Ook niet alle koi worden besmet, het zijn er altijd maar een paar die verschijnselen krijgen.

Symptomen
In het rode gebied ontstaan oranje-gele plekken en lijkt er een verdikking van de huid te ontstaan. Dit kan gezwelachtige vormen aannemen.

Hikui is vooralsnog niet geneesbaar, wel worden er bemoedigende resultaten bereikt door koi te verplaatsen naar water met lagere pH-waardes en lage TDS-waarden (voornamelijk RO-gestuurde vijvers)

Hikui op een ShowaHikui op een Showa

Bron: Cursus Anatomie en Sectie Koi2000

Karperpokken

Dit virus is het meest voorkomende virus in de koi-wereld. Het wordt ook wel temperatuurstress genoemd omdat dit virus pas een huidreactie kan geven bij verandering van temperatuur. Het is ook één van de oudst voorkomende ziekteverschijnselen bij karpers (al meer dan 400 jaar). Dit beeld wordt veroorzaakt door een DNA-virus van de Herpesgroep. In Nederland is het tot dusver nog niet gelukt het virus te isoleren. De symptomen komen tevoorschijn indien de watertemperatuur laag is. Meestal verdwijnen deze symptomen weer als de temperatuur stijgt en over een langere periode hoog is. Opvallend is echter dat de symptomen opduiken indien de vis in een situatie terechtkomt die ver van ideaal is of indien er veel stress is. Dit is één van de factoren die wijzen op een Herpes-variant.

Symptomen
Meestal beginnen de symptomen aan de vinnen: Roze tot witgrijze bultjes die variëren qua grote van enkele millimeters tot enkele centimeters. De bultjes kunnen zich uitbreiden over het hele lichaam. Ze verdwijnen weer als de temperatuur gedurende lange tijd laag is en indien de milieufactoren optimaal zijn. Bij consumptiekarpers is opgevallen dat er gedurende de aanwezigheid van deze bulten, de beenderen zacht zijn (osteomlacie). De vissen gaan hieraan niet dood.

Karperpokken op een Hariwake

Bron: Cursus Anatomie en Sectie Koi2000

Karperluis

De karperluis (Argulus foliaceus) is een parasitaire kreeftachtige die voornamelijk wordt aangetroffen op karper en goudvissen, maar ook op andere zoetwatervissen. Hij is gemiddeld een halve millimeter groot en met het blote oog vrij goed zichtbaar. Hij plant zich voort boven 15 °C en legt ongeveer 300 eitjes op een steen of plant. Een vis met karperluis schuurt langs de wanden en springt (uit het water), in de hoop verlost te raken van de parasieten.

Karperluis

Bron: Wikipedia


Dactylogyrus

Kieuwwormen hebben een grootte van ongeveer 0,3 tot 0,5 mm en bevinden zich op en bij de kieuwen. Zij lijken heel erg op huidwormen (Gyrodactylus). De verschillen zijn zichtbaar in de haakvormige vasthechtingsorganen en de 4 zwarte puntogen. Ook de voortplantingscyclus is verschillend.

Kieuwwormen leggen eieren waaruit een larve komt die zich op de kieuwen van de vis tot een volwassen worm ontwikkelen. Ze veroorzaken met hun haken ernstige schade aan het kieuwweefsel, waardoor de cellen meer slijm afscheiden dan normaal. De vissen krijgen ademhalingsproblemen en soms secundaire bacteriële infecties. Ze vermageren, vertonen donkerverkleuring, hebben openstaande kieuwen, hangen aan het oppervlak en schuren. Volwassen dieren kunnen ongeveer een week zonder gastheer, pas uitgekomen larven slechts enkele uren.

Bron: Cursus Anatomie en Sectie Koi2000


Gyrodactylus

Gyrodactilus is een huidworm uit de klasse "Monogenea". Gyrodactylus komt veel voor bij vijvervissen zoals koi en goudvissen. Men treft deze parasiet meestal in vervuilde of overbezette vijvers aan. Gyrodactilus is een levendbarende huidworm (in tegenstelling tot zijn broertje, de Dactylogyrus, een eierleggende kieuwworm). Met behulp van een goede microscoop en een goede vergroting kan men tot 4 generaties in de worm waarnemen, om de 20 minuten wordt er een worm geboren. Men komt hem tegen op de huid van de vis maar vooral rond de kieuwen.

De worm is makkelijk te herkennen en is gemiddeld 0,5 mm groot. Typisch aan de huid- en kieuwwormen is dat ze op hun kop, een precies met kalligrafie geschreven, "H" hebben:



De worm haakt zich in het weefsel van de vis vast door middel van 16 kleinere haakjes. Ook kan men meestal een tweede huidworm in de parasiet vinden, omdat deze levendbarend is. De huidworm heeft op het einde van zijn lichaam 2 lobben, hierdoor is hij te onderscheiden van de kieuwworm die er minimaal 4 heeft.

Bron: Wikipedia


Costia

De Costia-parasiet met een grootte van 10-15 μm is zeer bewegelijk en kan zich vasthechten op de huid, vinnen en kieuwen van de vis. Als reactie op deze infectie scheiden de huidcellen slijm af, waardoor de huid een melkwitte vertroebeling krijgt. Tegelijkertijd veroorzaakt de parasiet irritatie en weefselverderf van de huid. 

Infecties met Costia gaan vaak met grote sterfte gepaard. De vissen ademen moeilijk en happen aan de oppervlakte naar lucht. Ook schuren en flitsen de vissen langs de bodem. Ook hier kunnen secundaire bacteriële aandoeningen optreden. Costia is erg dodelijk bij jonge vissen van 12 cm en kleiner. Costia komt vaak voor en vermenigvuldigd zichzelf snel door rechtstreekse celdeling. De parasiet groeit bij een temperatuur van 2° tot 30° graden, dus ook in de winter is deze parasiet mogelijk aanwezig. Costia kan niet lang zonder gastheer, slechts een uur nadat de parasiet van de vis afzwemt sterft deze.

Bron: Cursus Anatomie en Sectie Koi2000


Chilodonella

De laatste tijd komt de chilodonella niet meer zo vaak voor bij vijvervissen, en veroorzaakt weinig sterfte. Chilodonella veroorzaakt huidtroebeling. Het is een ovale ciliaat met een grootte van 30-70 μm die vooral voorkomt op de kieuwen maar ook op de huid. De vissen vertonen ademhalingsproblemen, de kieuwdeksels staan open en ze hangen aan het wateroppervlak happend naar lucht of liggen op de bodem.

In een vergevorderd infectiestadium komt de parasiet ook op de huid voor waardoor deze meer slijm produceert, de huidvertroebeling. De infectie treedt meestal op in vervuild water met veel afval. Ook hier kunnen secundaire bacteriële infecties voorkomen. Onder de microscoop is Chilodonella het makkelijkst te herkennen bij een vergroting vanaf 300x.

Bron: Cursus Anatomie en Sectie Koi2000


Witte stip

Witte stip is een ziekte die vissen zoals aquariumvissen en vijvervissen kunnen krijgen. De vissen krijgen hierbij kleine witte stippen over het gehele lichaam, die zowel op de staart en vinnen als op de huid duidelijk opvallen. De ziekte wordt veroorzaakt door een eencellige parasiet, in zoet water de "Ichthophthirius multifiliis".

De ziekte is zeer besmettelijk. Er zijn verschillende manieren waarop vissen witte stip kunnen krijgen. Een ervan is besmetting door nieuwe vissen en/of planten die aan een vijver of aquarium zijn toegevoegd en die de ziekte dragen. Bij de aanschaf van nieuwe vissen dient men rekening te houden met de mogelijkheid van besmetting door nieuwe dieren enige tijd in quarantaine te houden.
Tegen witte stip zijn er diverse middelen in de handel. Door het volgen van een kuur van een aantal dagen kan de ziekte effectief worden bestreden.

Bron: Wikipedia


Trichodina

Trichodina is een ééncellige flagellaat die veelvuldig vijvervissen zoals Koi en goudvissen parasiteert. Het is een schotelvormige parasiet met trilhaartjes (cilia) om zich te kunnen verplaatsen. Deze parasiet is enkel met een (goede) microscoop zichtbaar. Hij is gemiddeld 70 µm groot. Trichodina heeft ook een kleinere broer, trichodinella. Deze parasiet is kleiner en hardnekkiger dan trichodina.

Trichodina vinden we terug op het lichaam en op de kieuwen waardoor de vissen moeilijkheden hebben om te ademen, daarom is extra beluchting aan te raden. Trichodinaparasieten planten zich voor d.m.v. celdeling, daardoor kan een plotse explosie van parasieten plaatsvinden. Ze vermenigvuldigen zich tussen de 4°C en 30°C, we komen deze parasiet dus gedurende het hele jaar tegen.

Bron: Wikipedia