Een bibliotheek vol met kennis en wetenswaardigheden

Stacks Image 245

Het ultieme en beste filtersysteem

Wanneer de potentiele hobbyist gegrepen wordt door wat bij “mede-patiënten” bekend staat als “het Koi virus” wordt de noodzaak tot filtratie al snel duidelijk: onze watervrienden zijn het best te vergelijken met onderwatervarkens, afvalproducenten van de allerhoogste categorie. Als je je dan direct realiseert dat een koi dus eigenlijk in zijn of haar eigen toilet zwemt, dan moge het duidelijk zijn dat wat extra aandacht aan het filteren van zijn of haar leefomgeving geen overbodige luxe is.

Maar dan begint de zoektocht naar het ultieme filtersysteem en slaat de wanhoop toe: de keuze is reuze, het lijkt allemaal op elkaar en je ziet door de bomen het bos niet meer. Toch is er een aantal kenmerken die je helpen een voor jou passende filtratie-oplossing te kiezen. Als compleet systeem, maar ook om te bepalen of een “upgrade” een meerwaarde kan betekenen. En dat is juist wat dit artikel beoogt te doen: de hobbyist loodsen door het enorme aanbod en met het juiste inzicht te valideren of een filtratie-oplossing geschikt is voor jouw specifieke situatie. Dit artikel vervangt een studie naar de exacte werking van filtersystemen niet, maar wanneer men zich deze materie niet eigen kan of wil maken wordt een houvast gegeven om het kaf van het koren te scheiden.

Definitie van filtratie en filteren


De basis van een goede filtratie is dat ongewenste stoffen uit het water geëlimineerd worden. Om de goede wil is het van belang dat we hetzelfde verstaan onder het begrip “filteren”, en de bekende Dikke van Dale zegt daarop het volgende:

fil·ter (de/het; m en o; meervoud: filters)
1toestel of voorwerp voor zuivering van vloeistoffen, lucht, damp

fil·te·ren (filterde, heeft gefilterd)
1werken als een filter
2bewerken met behulp van een filter; = filtreren

Een filter zuivert dus iets, en in ons geval is dat de vloeistof water. Belangrijk is ook om het “zuiveren” te onthouden, en dat is hard nodig in onze bezette toiletten die wij “vijver” noemen!

Mechanische filtratie: het verwijderen van vaste deeltjes voor (koi) vijvers


Wanneer men vaste deeltjes wil scheiden van een vloeistof dan kan dit door deze af te vangen en vervolgens te verwijderen uit de vloeistof (het water). Dit afvangen gebeurt door middel van een medium dat in staat is om de vaste deeltjes vast te houden, zodat ze in een later stadium verwijderd kunnen worden. Wat dat betreft kun je denken aan een traditioneel koffiefilter van vroeger (je weet wel, zo’n ding uit het pre-Nespresso of Senseo tijdperk) waarbij het filter ervoor zorgde dat de drab niet in je koffie belandde. Welnu, dat is precies de functie van mechanische filtratie: voorkomen dat er drab in je vloeistof komt!

Soorten van mechanische filtratie


In de handel komt men vele vormen van mechanische filtratie tegen, maar velen zijn gebaseerd op dezelfde basisvormen. Bij mechanische filtratie spreekt men van “voorfiltering”, een manier waarbij vaste delen gescheiden worden van de te filteren vloeistof waarna deze eenvoudig af te voeren zijn. Deze filters kunnen tot zeer kleine partikels filteren, soms nog kleiner dan wij met onze ogen kunnen zien. Mechanische filters zijn filters die bestaan uit een compromis van doorvoersnelheid, efficiëntie en capaciteit: wanneer men fijne deeltjes filtert is de capaciteit soms laag omdat er niet veel vloeistof getransporteerd kan worden, en andersom kan bij hoge capaciteit de filterende werking beperkt zijn. De crux in deze is een vorm te vinden die eenvoudig te reinigen is, grote debieten kan afhandelen en toch economisch voordelig zijn in aanschaf en gebruik.

Gedurende de ontwikkeling van deze hobby zijn er door toepassing van vernieuwende concepten ook betere filters gekomen, waardoor het aanbod enorm is toegenomen. In de basis zie je de volgende varianten terug:

  • Vortex. Het principe van de vortex is dat door het langzaam laten draaien van een waterkolom het vuil afzakt naar de bodem waarna het verwijderd kan worden. Dit principe is gebaseerd op het principe dat in een langzaam draaiende waterkolom vuil naar beneden beweegt en onderin het midden van de draaiing (de vortex) zich verzamelt. Door het openen van een afvoer aan de onderzijde van het filter kan vervolgens het vuil afgevoerd worden.

  • Afschuimer. Het principe van een afschuimer is dat door toegenomen oppervlaktespanning van water door vervuiling een schuim kan ontstaan dat vaste deeltjes aan zich bindt. Door het schuim vervolgens af te voeren worden (ook) de vaste deeltjes afgevoerd. Dit type filter is niet bijster goed geschikt voor zoet water, afschuimers vindt men voornamelijk bij “zoute toepassingen” omdat zout water nu eenmaal beter schuimt. Denk hierbij maar aan de wandeling op het strand bij een strakke aanlandige wind waarbij de schuimvorming flink is, een observatie die zelden gedaan kan worden bij vergelijkbare omstandigheden bij zoet water. Voor onze vijvers is het dan ook niet meer dan een secundaire oplossing: leuk voor erbij, maar ongeschikt als hart van een filtratie-oplossing. Bij dit filter wordt door middel van een pomp water met kracht in een afschuimer gebracht om schuim te creëren, waarna het schuim uit het filter wordt geduwd door nieuw ontstaand schuim.

  • Borstels. Met name in meerkamerfilters nog steeds een veel geziene gast. De borstels hebben fijne haren, waar water nu eenmaal makkelijker doorheen vloeit dan vaste deeltjes. Deze vaste deeltjes raken dan ook verstrikt in de haren en kunnen door het reinigen van de borstels verwijderd worden. Met name hobbyisten die al wat langer bezig zijn herinneren zich de zondagochtend-reiniging waarbij de borstels werden schoongemaakt en men daarna door spetterend vuil meteen kon gaan douchen. Toch is dit voor velen nog een kernaspect van de hobby die niet hetzelfde zou zijn zonder deze directe confrontatie met de afvalstoffen van onze gevinde vrienden

  • Zeefbocht (Sieve). Een zeefbocht maakt het allemaal weer wat vriendelijker, omdat vuil als het ware uit het water wordt gelift en op deze manier eenvoudig verwijderd kan worden. Het water wordt bovenop de zeefbocht aangevoerd waarna het water tussen de spijltjes van de zeef doorsijpelt en het vuil achterlaat. Onder de zeef bevindt zich de aansluiting voor een pomp om het water vervolgens weer verder te transporteren

  • Trommelfilter. De laatste ontwikkeling in mechanische filtratie is het toepasbaar maken van roterende trommels voor onze vijvers. Deze systemen vinden hun oorsprong in de professionele waterzuivering, en zorgen ervoor dat vuil volautomatisch gescheiden wordt van water waarmee het snel verwijderd kan worden. Reiniging vindt volautomatisch plaats op basis van elektronische detectie van de mate van interne vervuiling. Trommelfilters zijn in staat om grote hoeveelheden water snel te filteren omdat het een groot debiet kan verwerken (hoeveelheid water per uur in kubieke meters zijnde het aantal kuub (m3/h))

  • Statisch bed. Dit type voorfilter werkt op basis van het creëren van een compacte massa van materiaal waar het water doorheen moet en vuil als het ware in blijft hangen. Door middel van (meestal) lucht wordt het medium in dit type voorfilter in beweging gebracht zodat de deeltjes loskomen en eenvoudig tezamen met de totale waterinhoud via de afvoer verwijderd kunnen worden


Compositie van verschillende voorfilters voor vijvers, vijverbak of zwemvijver

Biologische filtratie: het verwijderen van ammonium via de bacteriën van het nitrificatieproces


Wanneer het gaat over biologische filtratie wordt het wat overzichtelijker met betrekking tot de verschillende typen. In een biologisch filter vindt via de hulp van bacteriën een van de belangrijkste processen van onze hobby plaats, zijnde het nitrificatieproces:

Nitrificatieproces in vijvers en aquaria

Hierbij worden zowel organische afvalstoffen die te fijnmazig zijn om mechanisch te filtreren en ammonium (wat wordt uitgestoten via de kieuwen van uw koi) omgezet naar nitriet, en van daaruit naar nitraat. Ammonium en nitriet zijn hierbij giftig, nitraat is als restproduct relatief onschuldig. Verschillende bacteriën van verschillende stammen zijn nodig om deze totale omzetting te realiseren, het kweken en onderhouden van een gezonde populatie van deze kleine werkers is een ware kunst voor de koihouder. Wanneer het aanbod van voeding stabiliseert zal ook de verwerking daarvan steeds efficiënter gaan verlopen zodat er uiteindelijk met de voor ons beschikbare testmiddelen geen ammonium of nitriet meer meetbaar is. Uw koi waarderen dit enorm want ammonium en nitriet hoort u ook niet aan te treffen, het is een belangrijke indicator dat uw filter goed werkt!

In principe zijn bacteriën niet kieskeurig als het gaat om het materiaal waarop zij zich kunnen hechten om bovenstaand huzarenstukje voor u uit te voeren, er zijn vele voorbeelden van succesvol filteren met behulp van bijvoorbeeld patatvorkjes of krulspelden. De bacteriën zorgen zelf voor een natuurlijke lijm (EPS-laag) waarin zij kunnen huizen, waardoor er slechts een beperkt aantal eisen gesteld worden aan de drager (ook wel “carrier” of “medium” genoemd):

  • Groot oppervlakte voor aanhechten van bacteriën (bij voorkeur poreuze materialen of specifieke vormen)
  • Relatief ruw oppervlakte (microscopisch ruw, de wereld van bacteriën is klein)
  • Vuil vermijdend qua vorm (voorkom materiaal waar vuil zich in kan verzamelen)

Vanuit deze optiek zien we vele soorten materialen, van kunststof tot keramiek, waarbij meestal het aanhechtingsoppervlakte als indicator gebruikt wordt voor effectiviteit. Dit is niet altijd juist want men kan een drager voor bacteriën ook verkeerd aanwenden door het foutief te toepassen dus experimenteer hier beperkt mee en houdt u aan de gangbare toepassingen.

Soorten van biologische filtratie


De verschijningsvormen van biologische filters die we in het algemeen op markt kunnen onderscheiden zijn:

  • Bewegend bed. In een dergelijk filter beweegt het medium zich door het water heen en wordt constant in beweging gehouden met behulp van stroming of lucht. Hierdoor is er constant contact met het te filteren water omdat het medium er constant doorheen wordt gebracht. Het medium is een kunststof voorwerp dat, wanneer gerijpt met bacteriën, precies genoeg massa heeft om eenvoudig in beweging gehouden kan worden. Bij opstartende filters komt het nogal eens voor dat het medium de eerste tijd blijft drijven en moeilijk in beweging te krijgen is, in deze fase is geduld een schone zaak

  • Showerfilter/Trickle filter. Hierbij wordt water via een pomp bovenin het filter gebracht wat daarna op basis van de zwaartekracht naar beneden klettert. De systemen worden per definitie boven het waterniveau opgesteld waarna het water via een pomp naar boven wordt gepompt

  • Japanse matten. Deze opstelling vinden we vaak terug in een meerkamerfilter waarbij de poreuze en gevlochten matten (oorspronkelijk bedoeld als luchtfilters voor ventilatoren) zich constant in het te filteren water bevinden. Het water wordt hier middels beluchting gestuurd zodat het water optimaal in contact is met het materiaal

  • Beadfilter. Dit filter is een filter dat gebaseerd is op druk waarbij water in een kleine drukkamer via een krachtige pomp door een medium geperst wordt waardoor vuil zich verzamelt aan de perszijde en de biologische werking door het medium gerealiseerd wordt. Dergelijke systemen hebben de eigenschap mechanisch EN biologisch te filteren, maar moeten altijd in combinatie met een voorfilter gebruikt worden om vervuiling te voorkomen. Reinigen doet men met behulp van een krachtige blower dat het medium los kan slaan en afvoert samen met de waterinhoud

Biologische filtratie voor vijvers

Bovenstaande opsomming is niet uitputtend, met name als het gaat om biologische filtering wordt er volop geëxperimenteerd of worden concepten uit de professionele waterzuivering toepasbaar gemaakt voor onze hobby. Wat er nou allemaal precies in die filters gebeurt is niet volledig bekend, de beschreven nitrificatie is wel de primaire functie. In sommige filters vindt bijvoorbeeld weleens “denitrificatie” plaats waarbij zelfs nitraat wordt afgebroken maar de aantoonbaarheid daarvan op een koivijver-opstelling is onbetrouwbaar

Onderscheidende kenmerken voor de hobbyist per type filter


Nu we weten dat er grofweg 7 typen filters voor de mechanische voorfiltering en 4 typen filters voor de biologische filtering bestaan lijkt het een simpele kwestie van slim combineren om te komen tot een filteroplossing die past bij jou. Maar het gekke is dat deze som niet voor iedereen gelijk is, er is een groot aantal factoren die bepalend kunnen zijn voor een specifieke keuze.

Natuurlijk streeft elke hobbyist ernaar de allerbeste oplossing te installeren. Maar er gelden wel enkele aspecten die de keuze sturen en bruikbaar zijn om systemen te classificeren (in willekeurige volgorde):

  • Exploitatiekosten. Er wordt weleens gezegd dat het maken van een goede vijver veel geld kost, en dat is ook zo. Wat echter weleens wordt vergeten is dat het blijven draaien van een vijver bij verkeerde keuzes door maandelijks/jaarlijks terugkerende kosten nog veel meer kost. Denk hierbij aan kosten voor water, elektriciteit, materiaal, slijtage en dergelijken. Of ook simpelweg eens aan de grootte van de vijver die je wilt aanleggen. Er geldt hier een simpele stelregel: grote vijvers, grote kosten… smokkelen kun je echter wel met de bezetting aan koi (!), weinig aanbod van vuil stelt minder eisen aan je filtratie
  • Effectiviteit. Niet elk filter is even effectief. Bij een voorfilter kun je je voorstellen dat de fijnmazigheid bepaalt hoe klein de vuildeeltjes kunnen zijn die je kunt filteren, maar ook dat naarmate de fijnmazigheid toeneemt het steeds meer kracht kost om het water er doorheen te duwen wat zich vertaalt in extra kosten voor bijvoorbeeld pompcapaciteit, een precaire balans
  • Onderhoud. Dit criteria wordt gestuurd door een persoonlijk belang, sommige hobbyisten zijn na een schoonmaakbeurt van het filter pas tevreden als de vissenpoep bij het douchen achter de oren vandaan komt, terwijl een ander het in zijn of haar zondagse outfit wil kunnen doen
  • Capaciteit. Een onderschat aspect bij veel hobbyisten! In combinatie met een passend medium moet een filter in staat zijn om de totale productie van vuil en andere stoffen effectief te verwijderen. Dit vertaalt zich in “dimensionering” van het filter, het bepalen van een passende grootte dat in staat is om voldoende medium te bevatten en eenvoudig uit te breiden is bij groei! Immers, koi groeien en er komt weleens een visje bij, en van onze onderwatervarkens kun je een exponentieel toenemende vuilproductie verwachten
  • Duurzaamheid. Een wat ruim begrip, maar als hobbyisten kun je je eigenlijk niet onttrekken aan de maatschappelijke verantwoordelijkheid om op een milieuvriendelijke wijze de hobby te beoefenen en daar je mogelijkheden ook op af te stemmen. Denk hierbij aan energieverbruik, maar ook aan het verantwoord omgaan met het waterverbruik
  • Plaatsingsmogelijkheden. Een flinke vijver met dito filtratie-systeem die bewoond wordt door minstens drie exemplaren van elke variëteit en zo genieten van de schoonheid van de koi… wie droomt er niet van? Als je je droom realiseert kom je er snel achter dat het effectief en efficiënt omgaan met beschikbare ruimte(n) beperkingen oplegt, en dat je moet maximaliseren binnen wat je is aangeboden
  • Prijs. Nou, daar staat ‘ie dan…. de prijs, het enige criteria wat ik had willen vermijden in dit artikel. Het lijkt soms wel dat alles in deze hobby exorbitant veel geld kost. Soms is dat ook wel zo, het is in ieder geval een verklaring voor het verschijnsel dat haast eindeloos geëxperimenteerd wordt in onze hobby met de basisvormen van bovenstaande filtratie-oplossingen, en we regelmatig “het nieuwe ei van Columbus” voorbij zien komen om een product onderscheidend te maken van concurrerende producten gebaseerd op hetzelfde basisprincipe. Prijs is een belangrijk begrip, maar wordt voor de rest van dit artikel verder beschouwd als een gegeven. Zo kan het idee bestaan dat er voor een redelijke prijs geen filters bestaan (denk bijvoorbeeld eens aan het tweedehands-circuit, veel filters hebben een beperkt aantal slijtageonderdelen en doen het tweedehands net zo goed), of dat alleen iets duurs goed kan zijn.

Ik denk dat als je er eens goed voor gaat zitten je nog wel meer aspecten kan onderkennen die de keuze voor een filtersysteem als het ware sturen. Het betekent ook dat we nu wel op een punt zijn beland om te concluderen dat je door de bomen al snel het bos niet meer zult zien.

Wat is het ultieme filtersysteem voor de vijver


In onderstaande tabel is op basis van de eerdere kenmerken gepoogd om de verschillende mechanische en biologische filtratie objectief te beoordelen. Hierbij wordt direct de opmerking geplaatst dat slechte filters in principe niet bestaan, alleen slechte keuzes van een hobbyist (!) bij het bepalen en/of gebruik van een filteroplossing. Een leidraad is echter meer dan welkom, omdat een goed functionerend filtersysteem het hart vormt van je totale vijver en bijbehorend ecosysteem. De leidraad hiervoor vind je in onderstaande tabel waarbij op basis van een classificatie een waarde is toegekend aan alle onderscheidende aspecten (op een schaal van 1 tot 5 waarbij de laatste de hoogste waardering is):

Disclaimer: bij het lezen va onderstaande tabellen moet je er rekening mee houden dat het alleen een gewogen waarde is per categorie. Dit betekent dat het geen rekening houdt met persoonlijke voorkeuren, daarvoor zal je als lezer zelf een wegingsfactor moeten toepassen. Onderstaand is natuurlijk ook niet bedoeld als wetenschappelijke justificatie (bewijs) maar geeft wel een meer dan goede richting!

Overzichtstabel van het ultieme filtersysteem voor vijvers

Met betrekking tot de mechanische voorfilters kan gesteld worden dat met name op de gebieden “Exploitatie”, “Onderhoud” en “Capaciteit” de grootste spreiding is. Dat komt dan vooral omdat er elektriciteit nodig is, of een bepaalde hoeveelheid water wordt verbruikt gedurende de reiniging. Ook is een aantal mechanische filters gevoelig voor veel onderhoud. Met betrekking tot de biologische filtratie zijn het de aspecten “Exploitatie”, “Duurzaamheid” en “Plaatsing” die de grootste spreiding laten zien.

Een vreemde eend in de bijt hier is de beadfilter, dat een moeilijk compromis blijkt te zijn van plaatsingsgemak en exploitatiekosten. Dit komt omdat een beadfilter vanuit het principe gebruik moet maken van pompkracht (lees: hoog stroomverbruik) maar wel het enige systeem is dan men overal kan plaatsen omdat het een gesloten systeem is (!) dat zeer eenvoudig is te reinigen.

Ook de Showerfilter lijkt gebaseerd te zijn op het moeilijke compromis tussen effectiviteit, kosten en plaatsingsgemak. De werking van een dergelijk filter is onomstreden en voor velen superieur, maar daarvoor moet de hobbyist de opvoerhoogte en open werking (geluid) voor lief nemen.

Conclusie


Wanneer met nu de keuze zou hebben om een ideale filteroplossing te selecteren dan moet je stellen dat de ontwikkelingen op filtratiegebied die we nu zien rondom trommelfilters, bewegend bed filters en showerfilters niet meer dan logisch lijkt. De systemen bieden op dit moment het beste wat de hobbyist kan worden geboden. Natuurlijk heeft ieder systeem zijn eigen voor- en nadelen, maar objectief bezien zijn wij op dit moment getuige van een sterke verbetering van de technologie en haar toepassingsmogelijkheden. Hoge debieten (doorvoersnelheid van water), aangejaagd door de ontwikkeling rondom energiezuinige pompen en verbeterde biologische carriers als keramiek geven ons nieuwe mogelijkheden die interessant zijn om te (blijven) volgen.

Maar maakt dat “traditionele systemen” dan opeens slecht? Een zeer interessante vraag waarop het antwoord natuurlijk “nee” is! Wanneer het mensen lukt om met patatvorkjes en krulspelden koi in leven te houden moet men concluderen dat ook hier het niet zo zwart-wit is en er vele grijstinten zijn waarmee goede resultaten behaald kunnen worden. Wel bieden meer moderne systemen meer flexibiliteit als het gaat om wisselende bezetting van uw vijver (schaalbaarheid) en effectiviteit (de snelheid waarmee het aangepast kan worden). En dat is belangrijk, want het biedt uw koi de meest belangrijke parameter die de koi-hobbyist nastreeft: stabiliteit!

Als laatste kunnen we vaststellen dat er ook verschillende totaaloplossingen op de markt zijn die mechanische en biologische filtratie in een enkele behuizing aanbieden. Hierbij moet gelet worden of de systemen wel goed op elkaar zijn afgestemd. Vaak hebben deze een beperkte capaciteit en zijn bedoeld voor kleine gezelschapsvijvers. De professionele jongens zijn specifiek gemaakt voor een koivijver, informeer dus bij de vijverspecialisten en laat je goed adviseren! Niet bij het tuincentrum, maar maak gebruik van de moderne mogelijkheden die er zijn om snel informatie in te winnen zoals internet-websites als www.koi-ontwikkeling.info, Facebook-groepen, verenigingen of anders. Er zijn vele kleuren (voornamelijk blauwe) ogen om te geloven dus dan kun je maar beter het hele kleurenpalet even checken ;).






Terug
Wij stellen het op prijs als onze lezers de artikelen kunnen waarderen. U kunt hieronder reageren als u daar behoefte aan heeft, alvast bedankt voor uw reactie:
0 / 1000
74 - 33 = ?

Respecteer onderstaande licentie wanneer u content kopieert van deze site:

Creative Commons sharing information
Creative Commons Attribution
Creative Commons non-Commercial

Heeft u gezien dat koi-ontwikkeling.info helemaal vrij is van banners en andere reclame? En zou u graag willen dat dit in de toekomst ook zo blijft?
Overweeg dan een kleine bijdrage en klik op de button hieronder, alvast bedankt hiervoor!

Koi-Ontwikkeling.info gebruikt cookies en scripts van Google om uw gebruik van onze websites geanonimiseerd te analyseren, zodat we functionaliteit en effectiviteit kunnen aanpassen en advertenties kunnen tonen. Ook worden cookies en scripts van Facebook, Twitter, en Google gebruikt om social media integratie op onze websites mogelijk te maken.

Indien u hiermee niet kan instemmen dient u uw browser direct af te sluiten en de website niet te gebruiken. Meer informatie kunt u lezen in de Cookie- en privacy-verklaring.